عکس وسایل دهه ۶۰: آلبوم ۶۰ شیء با توضیح کوتاه — کدام را داشتی؟

اگر دنبال عکس وسایل دهه ۶۰ می‌گردی، جای درستی آمدی. در این آلبوم ۶۰ شیء واقعی از دهه ۶۰ شمسی را می‌بینی — از پاکن تفنگی مدرسه تا کبریت تبلیغاتی روی طاق بخاری — هر کدام با یک توضیح کوتاه. ببین چند تاشان را داشتی و در کامنت بنویس.

دهه ۶۰ شمسی — سال‌هایی که جنگ بود ولی بچگی بچگی بود. جامدادی پر از وسیله‌های جور و واجور، خانه‌ای که بوی خاصی داشت، حیاطی که صدای تیله‌بازی از آن می‌آمد. این وسایل دیگر تولید نمی‌شوند، اما خاطره‌شان تا ابد می‌ماند. این آلبوم برای همه کسانی است که بین سال‌های ۱۳۵۰ تا ۱۳۷۰ به دنیا آمدند — ۶۰ چیزی که شاید یادت رفته بود.

لوازم‌التحریری که هر کیف مدرسه‌ای داشت — کدام را داشتی؟

جامدادی دهه ۶۰ یک کیهان کوچک بود. هر روز صبح، قبل از اینکه معلم حضور و غیاب کند، توی جامدادی‌ات دست می‌کردی و امیدوار بودی مدادت هنوز نوک داشته باشد. این‌ها چیزهایی‌اند که آن جامدادی را پر می‌کردند:

۱. پاکن تفنگی
پاکن بزرگ صورتی که یک سرش قرمز بود و یک سرش آبی. آبی را روی خودکار می‌کشیدی که البته کار نمی‌کرد، اما امتحان می‌کردی. گاهی با تیغ نصفش می‌کردی تا بیشتر دوام بیاورد.

۲. مداد فشنگی
آن مداد بلند با نوشته‌های انگلیسی روی بدنه — شاید «HB» یا اسم یک شرکت آلمانی یا چکی. حدوداً ۲۰ سانتی‌متر. بعضی مدادها خاص‌تر بودند: روی بدنه‌شان سربازهای آمریکایی داشتند یا طرح ماهواره.

۳. مداد پرچمی (مداد بلند ۲۵ سانتی)
این مداد که مداد پرچمی صدایش می‌کردیم، در کنار بقیه مدادها غول بود. بعضی‌ها می‌گفتند مال معلم‌هاست؛ بعضی‌ها آن را برای تزئین نگه می‌داشتند.

۴. مدادتراش تک‌روزنه آلمانی
مدادتراش کوچک آهنی که چرخاندنش یک صدای خاص داشت. براده‌هایش مارپیچی بیرون می‌آمد. آن‌هایی که مدادتراش ماشین‌مانند داشتند — با دسته‌ای که می‌چرخاندی — ثروتمند به نظر می‌رسیدند.

۵. خط‌کش ذره‌بینی نیم‌دایره
این خط‌کش که وسطش یک عدسی بزرگ‌نما داشت، برای بچه‌های دهه ۶۰ یک اسباب‌بازی بود، نه ابزار. ساعت‌ها می‌شد از پشتش به چیزهای ریز نگاه کرد. از فروشگاه دهه ۶۰ بخرید.

۶. خط‌کش فلزی پیکان ۲۰ سانتی
نه یک خط‌کش معمولی — یک اثر هنری. رنگ نقره‌ای، لبه‌های تیز، اسم «پیکان» روی بدنه. بعضی بچه‌ها با آن روی نیمکت خط می‌انداختند که معلم عصبی می‌شد.

۷. جامدادی آهنربایی
آن جامدادی که لولا نداشت و با مغناطیس باز و بسته می‌شد. صدای «پاک» شدنش لحظه‌ای بود. داخلش پر از محفظه‌های ریز و درشت بود — برای مداد، پاکن، تراش و هر چیزی که می‌توانستی جا بدهی.

۸. کارت آفرین مدرسه
آن کارت‌های کوچک با حاشیه طلایی که معلم می‌داد. «آفرین»، «احسنت»، «ممتاز». نگهشان می‌داشتی توی جامدادی یا لای دفتر. بعضی‌ها مجموعه می‌کردند.

۹. قلم خوش‌نویسی (قلم فرانسه)
آن قلم نی‌مانند که نوکش را در دوات فرو می‌کردی و سعی می‌کردی خوش‌خط بنویسی. معلم خط می‌گفت اول باید «قلم را درست بگیری». نگه داشتن جوهر روی نوک قلم بدون چکیدن، یک هنر بود.

۱۰. دوات شیشه‌ای مرکب
آن شیشه کوچک با مرکب مشکی یا آبی. بوی خاصی داشت. اگر واژگون می‌شد — و خیلی وقت‌ها می‌شد — لکه‌اش تا آخر سال روی میز یا دفتر می‌ماند.

۱۱. برچسب ستاره و قلب برای دفتر
آن برچسب‌های لاستیکی رنگی که روی جلد دفتر می‌چسباندی. قلب، ستاره، ابر، ماه. قیمتشان حدوداً ۱ تومان بود — ارزان، ولی جلد دفتر را به چیزی خاص تبدیل می‌کردند.

۱۲. خودکار آبی BIC اصل
آن خودکار شفاف که از جوهرش می‌شد میزان استفاده را تخمین زد. وقتی ته می‌کشید، نوک پلاستیکی را در می‌آوردی و با نفس می‌فوختی تا آخرین جوهر بیاید.

اسباب‌بازی‌های دهه ۶۰ کدام بودند؟ — از کارت تانک تا تیله

اسباب‌بازی دهه ۶۰ نه نیاز به برق داشت، نه اینترنت. با یک کارت کاغذی ساده یا یک مشت تیله ساعت‌ها بازی می‌کردی. این‌ها بودند:

۱۳. کارت بازی تانک دهه ۶۰
کارت‌های کوچک مقوایی با تصویر تانک — شاید تجسمی از زمان جنگ. قانون بازی ساده بود: بزن روی کارت حریف تا بیفتد. کارت تانک، قطار و علایم رانندگی با هم یک دنیا بازی بودند. این کارت‌ها را می‌توانی از فروشگاه دهه ۶۰ بگیری.

۱۴. کارت بازی قطار
برادر تانک. روی زمین حیاط یا کف اتاق می‌چیدی و با ضربه انگشت می‌زدی. هر کی بیشتر جمع می‌کرد برنده بود.

۱۵. تیله‌های رنگی
حیاط مدرسه بدون تیله‌بازی معنا نداشت. تیله آب‌نبات (شیشه‌ای رنگین)، تیله ساده (شیر)، تیله بزرگ (کروی) — هر کدام ارزش متفاوتی داشتند. «کشتی» دادن با تیله یک هنر بود.

۱۶. سوت‌های پلاستیکی دکه‌ای
آن سوت‌های رنگارنگ ارزان که از دکه می‌خریدی — با یک تومان دو تا می‌شد. صدایشان مادر را دیوانه می‌کرد. بعضی شکل ماشین داشتند، بعضی شکل قایق.

۱۷. بازی فکری چتربازان شجاع
یک بازی صفحه‌ای که بچه‌ها با هم بازی می‌کردند. مهره‌ها، تاس، هیجان. یادت می‌آید؟

۱۸. ماشین فلزی کوچک ایرانی
ماشین‌های فلزی کوچک که رویشان «IRAN» نوشته بود یا نقش پیکان داشتند. بعضی‌ها در کابینشان باز می‌شد. محکم‌تر از پلاستیک بودند و با دیوار خوردن‌شان چیزی نمی‌شدند.

۱۹. کارت علایم رانندگی
کارت‌هایی با تصویر چراغ قرمز، خط عابر پیاده و تابلوهای راهنمایی. همان‌هایی که در مدرسه برای آموزش رانندگی کودکان استفاده می‌شدند — و البته برای بازی کارت.

۲۰. استمپ (مهر) پیوند دهه ۶۰
آن مهرهای لاستیکی ساده که با جوهر مرکب روی کاغذ می‌کوبیدی. ستاره، قلب، حیوانات. هدیه معلم‌ها به بچه‌های ممتاز.

۲۱. عروسک کوکی سلولوئیدی
عروسک‌های کوچک که پشت‌شان یک کلید داشت. می‌پیچاندی، می‌گذاشتی روی زمین، قدم برمی‌داشتند. بعضی چشم می‌زدند یا موسیقی پخش می‌کردند.

۲۴. گردونه (فرفره) رنگی
آن فرفره‌های پلاستیکی یا فلزی که با یک فوت می‌چرخیدند. رنگ‌هایشان در چرخش قاطی می‌شدند و یک طیف رنگی می‌ساختند. ساده‌ترین سرگرمی دنیا.

وسایل خانه‌های دهه ۶۰ چه شکلی بود؟

خانه‌های دهه ۶۰ یک بوی مخصوص داشتند: ترکیبی از گاز چراغ والور، صابون ریکا، و چایی دم‌کرده روی سماور. این وسایل بودند که آن خانه‌ها را می‌ساختند:

۲۵. لیوان انگوری قدیمی
آن لیوان‌های کمربریده با برجستگی‌های گرد، مثل یک خوشه انگور. رنگ آبی، سبز یا کهرباست داشتند. چای توشان خوش‌طعم‌تر به نظر می‌رسید.

۲۶. لیوان ذره‌بینی
لیوانی که قسمت پایینش ضخیم بود و مثل ذره‌بین تصویر را بزرگ می‌کرد. جادوی اپتیک که وقتی بچه بودی آن را کشف می‌کردی.

۲۷. استکان کمرباریک با نعلبکی
آن استکان‌های شیشه‌ای ظریف با کمر باریک که چای توشان سرخ می‌شد. قند را لای دندان می‌گرفتی و چای را «قوری» می‌کردی.

۲۸. سربازکن انگلیسی دهه ۶۰
درپوش‌باز‌کن کوچک آهنی که با آن نوشابه‌های شیشه‌ای باز می‌کردند. بدون آن نوشابه نبود!

۲۹. قلک فلزی بانک ملی
قلک‌های کوچک فلزی با لوگوی بانک ملی یا سپه. بچه‌ها پول‌هایشان را توی‌شان می‌انداختند. برای در آوردن پول باید قلک را می‌شکستی — یا با چاقو درمی‌آوردی.

۳۰. سماور برقی قدیمی ایرانی
سماورهای استوانه‌ای کرم‌رنگ یا نقره‌ای که برند «ارج» یا «پارس‌الکتریک» داشتند. دکمه‌ای که می‌زدی صدای «کلیک» می‌داد. وقتی آماده بود با یک «بوق» خبرت می‌کرد.

۳۱. آلبوم عکس دهه ۶۰
آلبوم‌های کوچک مقوایی با جلد مخمل یا پارچه‌ای. عکس‌ها را توی کیسه‌های پلاستیکی می‌گذاشتی. پایین هر عکس جای نوشتن تاریخ و مکان بود — که کمتر کسی می‌نوشت.

۳۲. چراغ والور یا گاز
چراغ‌هایی که وقتی برق می‌رفت — که خیلی وقت‌ها می‌رفت — روشن می‌شدند. نور گرم زردشان با سایه‌های بلند روی دیوار یادآور شب‌های خاموشی زمان جنگ است.

۳۳. قمقمه فلزی مدرسه
قمقمه‌های استیل یا آلومینیومی که بوی فلز توی آب‌شان بود. خیلی‌ها بهشان «ناهار مایع» می‌دادند — آبگوشت یا چای. وقتی گم می‌شد عزا بود.

۳۴. پوستر دیواری دهه ۶۰
پوسترهای کاغذی با تصویر گل، طبیعت یا اسب سفید که روی دیوار اتاق می‌چسبید. کاغذ تقریباً همیشه کرم می‌شد ولی خوش‌رنگ بود.

۳۵. کبریت تبلیغاتی بغلی دهه ۵۰
کبریت‌هایی که روی جعبه‌شان تبلیغ مغازه یا شرکتی بود — «داروخانه دکتر …»، «سینما رویال»، «خیاطی مدرن». حالا اینها کلکسیونی شده‌اند.

۳۶. کبریت جیبی پیشی دهه ۵۰
کبریت‌های کوچک جیبی با طرح گربه. خیلی‌ها آن‌ها را در جیب نگه می‌داشتند — نه برای روشن کردن آتش، بلکه چون طرحشان قشنگ بود.

وسایل برقی و صوتی دهه ۶۰ — کدام‌ها در خانه‌تان بود؟

برق در دهه ۶۰ موجودی بود که نمی‌شد روش حساب کرد — همیشه می‌رفت. ولی همان چند ساعتی که بود، این وسایل برقی دنیا را می‌ساختند:

۳۷. رادیوی ژاپنی کوچک
رادیوهای ترانزیستوری کوچک که با باتری کار می‌کردند. برند «ناسیونال»، «شارپ»، «سانیو» رویشان بود. شیف شب را با این رادیوها گوش می‌دادند. اخبار ساعت ۱۴ نبض کل خانه بود. این رادیو را ببینید.

۳۸. تلفن دیسکی رنگی
تلفن‌های ثابت با صفحه دیسکی که شماره را با چرخاندن می‌گرفتی. رنگ‌های کرم، آبی، سبز. صدای تیک‌تاک شماره‌گیری یک موسیقی خاص بود.

۳۹. ضبط ریلی (رادیو ضبط)
آن دستگاه‌های بزرگ با نوار کاست که روی میز یا طبقه می‌گذاشتند. دکمه‌های بزرگ «پلی»، «استاپ»، «رکورد». ضبط کردن صدای خودت روی نوار کاست یک لذت خاص بود.

۴۰. نوار کاست قصه
«سایه و سپیده»، «پسر شجاع»، «صمد» — نوارهای قصه که با ضبط جیبی گوش می‌دادی. صدای خوانندگی بچگانه که شب‌ها بهت آرامش می‌داد.

۴۱. تلویزیون پارس یا شهاب
تلویزیون‌های سیاه‌وسفید ایرانی — «پارس»، «شهاب»، «آریا» — که وقتی خرابی داشتند مکانیک می‌آمد و یک چیزی پشتشان می‌چرخاند. برنامه کودک ساعت ۱۷ خانه را خلوت می‌کرد.

۴۲. چراغ خطر و وسایل دوچرخه دهه ۶۰
زنگ دوچرخه، گلگیر شب‌نما، و چراغ خطر عقب. هر کودکی که دوچرخه داشت می‌دانست این‌ها از لوازم ضروری‌اند.

۴۳. واکمن سونی یا توشیبا
اگر در دهه ۶۰ واکمن داشتی، یعنی خانواده‌ات حسابی خرجت می‌کردند. هدفون سنگین روی گوش، نوار کاست در جیب. لحظه‌ای از دنیای بیرون جدا می‌شدی.

۴۴. ساعت دیواری زنگ‌دار
ساعت‌های دیواری گرد با صفحه‌های مشکی و عقربه‌های درخشان. هر شب آن‌ها را کوک می‌کردند. صبح‌ها صدای «ترررر…» زنگشان کل خانه را بیدار می‌کرد.

خوراکی‌ها و تنقلات دهه ۶۰ — کدام را می‌خریدی؟

دم مدرسه یا دکه سر کوچه، با چند تومان می‌شد یک دنیا خریداری کرد. این‌ها طعم بچگی هستند:

۴۵. آدامس خروس نشان
آدامس کوچک مربع که جلدش طرح خروس داشت. طعمش خیلی سریع می‌رفت ولی جوش می‌دادی تا آخرین طعم باقی بماند. از فروشگاه دهه ۶۰ بخرید.

۴۶. آبنبات ۱۲ تومانی
آبنبات‌های کوچک کاغذپیچ رنگی که دسته‌جمعی می‌خریدی — یا یکی یکی با پولی که معلم برای کمک مدرسه می‌داد. طعم‌های توت‌فرنگی، لیمو، پرتقال.

۴۷. پاستیل میوه‌ای ژله‌ای
آن پاستیل‌های ژله‌ای رنگی که شکل میوه داشتند. داخل پاکت سفید. خوردنشان بدون اینکه دستت لکه برداری یک هنر بود.

۴۸. چیپس اصل ایرانی
چیپس دهه ۶۰ نه چی‌توز بود، نه پفک — بسته‌های کوچک با روغن کمتر که طعمی ساده‌تر داشتند. دم مدرسه پیداشان می‌شد.

۴۹. شکلات چارت (Chert) یا قطبی
شکلات‌های ایرانی که بسته‌بندی‌شان ساده ولی طعمشان شیرین بود. بعضی وقت‌ها سفت می‌شدند — که اصلاً بدشان نمی‌کرد.

۵۰. صابون میکی‌موس مدرسه (جیبی)
صابون‌های کوچک جیبی که شکل ماشین یا میکی‌موس داشتند. ته کیف مدرسه بود، توی سرویس‌های مدرسه ازشان استفاده می‌شد. بعضی‌ها بوی عطر خوبی داشتند.

پوشیدنی‌ها و اکسسوری دهه ۶۰ — کدام را می‌پوشیدید؟

۵۱. کفش جیری مردانه دهه ۶۰
کفش‌های جیر قهوه‌ای یا مشکی که بابا می‌پوشید — یا آن کفش جیری کره‌دوزی‌شده که روز جمعه‌ها پایت بود. سبک، راحت، و بوی چرم خاص داشتند.

۵۲. دستکش پرچمی مدرسه
دستکش‌های پشمی ارزان که بچه‌ها در زمستان می‌پوشیدند. رنگ‌های روشن — آبی، قرمز، زرد — با نخ‌های نقش‌دار. مادرها خیلی‌هایشان را خودشان می‌بافتند.

۵۳. ساعت زنانه میکرون ونقره
ساعت‌های زنانه کوچک که بند چرمی داشتند. «میکرون»، «سیتیزن» یا «سیکو» برندهایی بودند که خانم‌های خانواده داشتند. یک هدیه ارزشمند محسوب می‌شد.

۵۴. روسری گل‌دار پوپلین
روسری‌های گل‌دار رنگارنگ که مادربزرگ‌ها و مادرها می‌پوشیدند. پارچه سبک پوپلین یا ابریشمی. طرح‌های گل مشابه چین یا اروپا.

۵۵. کلاه بافتنی زمستانی
کلاه‌های بافتنی که مادرها شب‌ها می‌بافتند — قرمز، سورمه‌ای، رنگارنگ. بعضی‌ها تا روی گوش‌ها می‌آمد. وقتی برف می‌آمد، این کلاه‌ها بود که ضروری می‌شدند.

۵۶. کمربند دهه ۶۰ — چرمی یا مصنوعی
کمربندهای ساده که سگک فلزی داشتند. یا چرمی بودند، یا پلاستیکی که خودش را چرم جا می‌زد. سوراخ‌هایش معمولاً یکی دو عدد بیشتر از حد لازم بود.

یادت می‌آید کدام‌ها را داشتی؟ — آلبوم کامل دهه ۶۰

این ۶۰ شیء فقط وسیله نیستند — اینها تکه‌هایی از یک زندگی هستند. هر کدام یک خاطره دارند: پاکن تفنگی اول دبستان، کفش جیری که قبل از تابستان می‌خریدی، رادیویی که هنوز توی ذهنت صدا می‌کند.

اگر می‌خواهی بدانی کدام وسایل دهه ۶۰ هنوز در بازار هستند، این مطلب درباره ۲۴ چیزی که دهه شصتی‌ها با آن بزرگ شدند را بخوان. همچنین وسایل خانه‌های دهه ۶۰ یک نگاه دقیق‌تر به اثاثیه خانه آن دوره دارد.

۵۷. آلبوم آنتیک دهه ۶۰
آلبوم‌های قدیمی کوچک با جلد مخمل یا چرم مصنوعی. تعداد صفحاتشان کم بود — ۲۰ یا ۳۰ عکس — ولی هر عکس یک تاریخ بود.

۵۸. تقویم جیبی یا سالنامه نادری
تقویم‌های کوچک جیبی که روز اول سال نو می‌گرفتی. بعضی‌ها آگهی داشتند — آگهی داروخانه، خیاطی، مغازه. سالنامه نادری هم همین بود، سرشار از اطلاعات.

۵۹. وسایل سری دوچرخه دهه ۶۰
چراغ خطر، زنگ، گلگیر شب‌نما — مجموعه‌ای که دوچرخه را «کامل» می‌کرد. بچه‌های دهه ۶۰ با این وسایل خودشان دوچرخه‌شان را مجهز می‌کردند. این مجموعه را ببینید.

۶۰. کبریت بغلی تبلیغاتی دهه ۵۰
کبریت‌هایی با جعبه بغلی (نه جعبه‌ای) که روی طاق‌ها بودند. جلد کاغذی داشتند با اسم مغازه یا خدمات پزشکی. حالا کلکسیونی شده‌اند و ارزش دارند.

یادت میاد؟ تو کامنت بنویس — کدام از این ۶۰ وسیله را داشتی و خاطره‌اش چه بود؟