کیف و کوله مدرسه دهه ۶۰: از چرمی تا سامسونتی

کیف مدرسه در دهه ۶۰ فقط یک وسیله حمل کتاب نبود؛ خانه دوم بود. صبح‌ها با تو از خانه بیرون می‌آمد، تمام روز زیر نیمکت کنار پایت می‌نشست و شب، گوشه اتاق، نگهبان مشق‌های فردا بود. و مثل هر خانه‌ای، داخلش نظم خودش را داشت: کتاب‌ها به ترتیب برنامه، دفترها از بزرگ به کوچک، جامدادی در جیب جلو و — اگر شانس با تو بود — یک ساندویچ کوکو در کیسه پلاستیکی که تا زنگ تفریح، بوی خودش را به همه کتاب‌ها می‌داد.

در این مطلب می‌رویم سراغ نسل‌شناسی کیف‌های مدرسه دهه ۶۰: از کیف‌های چرمی دسته‌دار که میراث برادر بزرگ‌تر بودند تا «سامسونتی‌های» خوش‌قدوقامت که کلاس کاری محسوب می‌شدند، و کوله‌هایی که آخر دهه، آرام‌آرام همه‌چیز را عوض کردند.

کیف چرمی دسته‌دار؛ جدی‌ترین عضو خانواده

کیف چرمی مستطیلی با دسته و دو سگک فلزی — تصویر کلاسیک محصل دهه ۶۰. این کیف‌ها از چرم یا چرم مصنوعی ضخیم ساخته می‌شدند، رنگشان معمولاً قهوه‌ای یا مشکی بود و وزنشان حتی خالی هم قابل توجه! سگک‌هایشان صدای مخصوصی داشت و درشان مثل در صندوقچه باز می‌شد.

ویژگی اصلی کیف چرمی: نسل به نسل می‌گشت. کیفی که برای برادر بزرگ خریده شده بود، با کمی رنگ‌ورورفتگی به دومی می‌رسید و گاهی به سومی. گوشه‌هایش ساییده می‌شد، دسته‌اش با نخ و سوزن پدر تعمیر می‌شد، اما از کار نمی‌افتاد. بعضی از این کیف‌ها امروز، با همان زخم‌ها، در بازار کلکسیون پیدا می‌شوند — و همان زخم‌ها قیمتشان را بالا می‌برد، چون هر کدام سند یک دوران تحصیل است.

«سامسونتی»؛ وقتی کیف، مقام بود

اواخر دهه ۵۰ و در دهه ۶۰، کیف‌های سخت و براق با قفل‌های فلزی کلیک‌دار به بازار آمدند — همان‌هایی که مردم به هر برندی که بودند، «سامسونتی» می‌گفتند. کیف سامسونتی یعنی: پدرِ اداری، دکتر، معلم. و بچه‌ای که با کیف سامسونتیِ کوچک به مدرسه می‌آمد؟ او یا بچه‌درس‌خوان کلاس بود یا بچه‌ای که پدرش می‌خواست او بچه‌درس‌خوان کلاس باشد!

کیف‌های پارچه‌ای و برزنتی؛ سربازهای خط مقدم

واقعیت اقتصادی دهه ۶۰ این بود که بیشتر بچه‌ها کیف پارچه‌ای یا برزنتی داشتند: سبک‌تر، ارزان‌تر، و مادر می‌توانست پاره‌گی‌اش را بدوزد. زیپ‌هایشان اولین چیزی بود که از کار می‌افتاد — و سنجاق قفلی، جراح همیشگی زیپ‌های مرده بود. طرح‌هایشان ساده بود؛ خبری از شخصیت‌های کارتونی رنگارنگ امروزی نبود، نهایتش یک نوار رنگی یا یک جیب جلو با دکمه.

این کیف‌ها قهرمان‌های بی‌ادعا بودند: توپ فوتبال هم بودند (دروازه که می‌شدند)، بالش هم بودند (زنگ آخر توی سرویس)، و سورتمه هم بودند (برف که می‌آمد، از سرازیری مدرسه). هیچ کیفی به اندازه کیف برزنتی، زندگی نکرد.

آمدن کوله‌پشتی؛ انقلابی روی دوش

اواخر دهه ۶۰ و اوایل ۷۰، کوله‌پشتی از دنیای کوهنوردی به مدرسه‌ها رسید و بازی را عوض کرد: دو بند، وزن روی دو شانه، دست‌های آزاد. اولش «ورزشی» و غیررسمی حساب می‌شد و بعضی مدرسه‌های سخت‌گیر، چپ‌چپ نگاهش می‌کردند؛ اما راحتی‌اش جنگ را برد. برای نسل دهه شصتی، کوله اولین نشانه «مدرن شدن» مدرسه بود — و شروع پایان دوران کیف‌های دسته‌دار.

داخل کیف: یک موزه کوچک

هر کیف مدرسه دهه ۶۰ که امروز باز شود، یک موزه کامل بیرون می‌ریزد: کتاب‌های جلدشده با کاغذ کادو، دفترهای ۴۰ برگ با جدول ضرب پشت جلد، جامدادی آهنربایی با همه گنج‌هایش، کارت تعریف («صد آفرین!»)، و ته کیف — همیشه ته کیف — خرده‌های مداد تراشیده و یک پاک‌کن گمشده از دو ماه پیش.

آیین پر کردن این کیف در شب‌های مهر را در مطلب بوی ماه مهر؛ خرید لوازم مدرسه در دهه ۶۰ مفصل نوشته‌ایم — اگر آن هفته آخر شهریور را زندگی کرده‌اید، آن مطلب مال شماست.

کیف‌های قدیمی امروز کجایند؟

کیف‌های چرمی و سامسونتی سالم آن دوره، حالا تکه‌های محبوب دکور و کلکسیون‌اند: روی طاقچه کافه‌های نوستالژی، در ویترین مجموعه‌دارها، و در خانه‌هایی که یک گوشه‌شان را به کودکی اختصاص داده‌اند. قیمتشان بسته به جنس، سلامت سگک‌ها و اصالت، از چند صد هزار تومان تا چند میلیون متغیر است — و مثل همه اقلام نوستالژی، هر سال کمیاب‌تر می‌شوند، چون هیچ‌کس دیگر از آن‌ها نمی‌سازد.

و راستش، لازم هم نیست حتماً کیف بخرید تا آن حس برگردد: گاهی همان جامدادی، همان پاک‌کن و همان دفتر — چیزهایی که داخل کیف بودند — سریع‌تر شما را به آن سال‌ها می‌برند.

پرسش‌های پرتکرار